Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanımında İzaha Davet

Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Kullanımında İzaha Davet

VUK 370/b Kapsamında 2026 Yılı Uygulaması, 870.000 TL Sınırı, %5 Kriteri, İspat, Düzeltme ve Vergi Ziyaı Cezası

Özet

Vergi Usul Kanunu'nun 370'inci maddesinde düzenlenen izaha davet müessesesi, verginin ziyaa uğramış olabileceğine ilişkin emarelerin yetkili merciler tarafından önceden tespit edilmesi halinde, belirli şartlarla mükellefe vergi incelemesine veya takdir komisyonuna sevkten önce açıklama yapabilme imkânı sağlayan bir vergi güvenlik müessesesidir.

Vergi Usul Kanunu'nun 359'uncu maddesinde yer alan kaçakçılık fiilleriyle verginin ziyaa uğratılmış olabileceği haller kural olarak izaha davet kapsamında değildir.

Bununla birlikte Kanunun 370/b maddesinde, sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine ilişkin ön tespitler için özel bir düzenleme bulunmaktadır.

2026 yılında kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarının bir takvim yılında 870.000 TL'yi geçmemesi veya bu tutarı geçmekle birlikte ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5'ini aşmaması halinde, diğer kanuni şartların da bulunması durumunda mükellefe SMİYB ön tespit yazısı tebliğ edilebilmektedir.

Bu çalışma; VUK 3, VUK 359, VUK 370, 519 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, Gelir İdaresi Başkanlığı İzaha Davet Uygulaması Rehberi ve KDV Genel Uygulama Tebliği çerçevesinde sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanımında izaha davet sürecini ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler: İzaha davet, VUK 370, sahte belge, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge, SMİYB, vergi incelemesi, vergi ziyaı cezası.

1. İzaha Davet Nedir?

Vergi Usul Kanunu'nun 370'inci maddesinde düzenlenen izaha davet, vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce verginin ziyaa uğramış olabileceğine ilişkin emareler bulunduğuna dair yetkili merciler tarafından yapılmış ön tespitler hakkında mükelleflerden açıklama talep edilmesine dayanan bir müessesedir.

İzaha davetin amacı, ön tespit konusu hususun doğrudan vergi incelemesine veya takdire sevk edilmesinden önce mükellef tarafından açıklanabilmesine imkân sağlamaktır.

Bu nedenle;

İzaha davet veya SMİYB ön tespit yazısı, tek başına mükellefin sahte belge kullandığının kesinleştiği anlamına gelmez.

Ortada idare tarafından değerlendirilmesi gereken bir ön tespit bulunmaktadır.

2. Sahte Belge Nedir?

Vergi Usul Kanunu'nun 359'uncu maddesine göre;

Gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge, sahte belgedir.

Dolayısıyla sahte belgenin temel özelliği, belgenin dayandığı gerçek bir mal tesliminin veya hizmet ifasının bulunmamasıdır.

Örneğin gerçekte herhangi bir mal teslim edilmediği halde mal teslim edilmiş gibi fatura düzenlenmesi sahte belge kapsamında değerlendirilebilir.

Burada yalnızca faturanın şeklen mevcut olması yeterli değildir.

Vergi hukukunda esas olan işlemin gerçek mahiyetidir.

3. Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Nedir?

VUK 359 kapsamında;

Gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belgeler muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir.

Dolayısıyla iki kavram birbirinden ayrılmalıdır.

Sahte belge

Gerçekte işlem yoktur; işlem varmış gibi belge düzenlenmiştir.

Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge

Gerçek bir işlem bulunmaktadır; ancak belge işlemi mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeğe aykırı yansıtmaktadır.

Bu ayrım vergisel ve cezai değerlendirmelerde önemlidir.

4. VUK 359 Kapsamındaki Her Fiil İzaha Davet Edilebilir mi?

Hayır.

VUK 370'in genel sistematiğine göre VUK 359'da yer alan kaçakçılık fiilleriyle verginin ziyaa uğratılmış olabileceği hallerde haklarında ön tespit yapılan mükellefler kural olarak izaha davet edilmez.

Ancak kanun koyucu bunun bir istisnasını düzenlemiştir.

Bu istisna;

sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine ilişkin ön tespitlerdir.

Belirlenen parasal ve oransal sınırlar içerisinde kalan kullanımlarda mükellefe SMİYB Ön Tespit Yazısı tebliğ edilir.

Dolayısıyla bu özel düzenleme sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme fiiline değil, belirlenen şartlar dahilinde kullanma fiiline ilişkindir.

5. 2026 Yılında Parasal Sınır: 870.000 TL

VUK 370/b kapsamında kullanılan parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılmaktadır.

2026 yılında uygulanacak tutar:

870.000 TL'dir.

Dolayısıyla sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine ilişkin yapılan ön tespitlerde kullanılan belge tutarının ilgili takvim yılında 870.000 TL'yi geçmemesi halinde VUK 370/b kapsamında SMİYB ön tespit yazısı gündeme gelebilir.

Ancak 870.000 TL tek kriter değildir.

6. %5 Kriteri

VUK 370/b'nin önemli özelliklerinden biri alternatif bir oransal sınır öngörmesidir.

Kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarı 870.000 TL'yi aşsa dahi;

ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5'ini aşmıyorsa

VUK 370/b kapsamındaki özel uygulama gündeme gelebilir.

Bu nedenle kriter;

870.000 TL VE %5

değil;

870.000 TL VEYA %5

şeklindedir.

Bu ayrım uygulamada son derece önemlidir.

7. Örnek: 870.000 TL Aşılıyor Ancak %5 Aşılmıyor

2026 yılı toplam mal ve hizmet alışları:

30.000.000 TL

SMİYB ön tespitine konu belge toplamı:

1.000.000 TL

olsun.

Parasal sınır yönünden:

1.000.000 TL > 870.000 TL

olduğundan parasal sınır aşılmıştır.

Ancak toplam alışların %5'i:

30.000.000 × %5 = 1.500.000 TL

olacaktır.

Ön tespite konu belge tutarı:

1.000.000 TL < 1.500.000 TL

olduğundan %5 sınırı aşılmamıştır.

Dolayısıyla diğer kanuni şartların da bulunması halinde VUK 370/b kapsamında SMİYB ön tespit yazısı gündeme gelebilir.

8. Her İki Sınırın da Aşıldığı Durum

2026 yılı toplam mal ve hizmet alışları:

10.000.000 TL

Ön tespite konu belge:

1.000.000 TL

olsun.

Parasal sınır:

1.000.000 > 870.000 TL

Toplam alışların %5'i:

10.000.000 × %5 = 500.000 TL

Ön tespite konu belge:

1.000.000 > 500.000 TL

olduğundan hem parasal sınır hem de %5 sınırı aşılmıştır.

Bu durumda VUK 370/b'de SMİYB kullanımı için öngörülen özel uygulamanın şartları sağlanmaz.

9. Hesaplamada KDV Dahil Tutar mı Kullanılır?

Hayır.

VUK 370/b uygulamasında;

SMİYB tutarının

ve

toplam mal ve hizmet alışlarının

hesaplanmasında vergiler hariç tutarlar dikkate alınır.

Dolayısıyla 870.000 TL sınırı veya %5 hesabının KDV dahil toplam üzerinden yapılması doğru değildir.

Örnek

Mal bedeli:

800.000 TL

KDV:

160.000 TL

Fatura toplamı:

960.000 TL

ise VUK 370/b sınır hesabında esas alınacak tutar, diğer şartlar saklı kalmak üzere:

800.000 TL

olacaktır.

10. Ön Tespitler Kümülatif Olarak Dikkate Alınır

Burada önceki yazıdaki “aynı veya farklı mükelleflerden alınan faturalar toplanır” ifadesini daha teknik hale getirmek gerekir.

GİB'in uygulama açıklamasına göre SMİYB ön tespit yazısının tebliğ edilip edilmeyeceğinin belirlenmesinde belgeler;

her bir ön tespit itibarıyla

değerlendirilirken,

aynı yıl için daha önce yapılmış ön tespitlerdeki tutarlar da dikkate alınır.

Dolayısıyla sınır hesabında yalnızca son tespit edilen faturaya bakılması doğru değildir.

Aynı takvim yılına ilişkin önceki SMİYB ön tespitlerinin de değerlendirmeye dahil edilmesi gerekir.

11. İzaha Davet Süresi Kaç Gündür?

SMİYB ön tespit yazısının tebliğinden itibaren mükellef açısından temel süre:

30 gündür.

Bu süre VUK 370/b uygulamasında kritik öneme sahiptir.

Mükellef bu süreçte;

ön tespiti incelemeli,

işlemin gerçekliğini değerlendirmeli,

belgelerini hazırlamalı

ve uygulanacak yöntemi belirlemelidir.

12. VUK 370/b'de “İzah” Konusunda Önemli Ayrım

Burada önceki makalenin önemli bir bölümünü düzeltmek gerekir.

VUK 370'in genel izaha davet sistemi ile 370/b kapsamında SMİYB kullanımına ilişkin özel sistem birbirinden ayrılmalıdır.

370/b kapsamında kanunun öngördüğü indirimli ceza mekanizması bakımından temel sonuç;

ön tespit yazısının tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde;

hiç verilmemiş beyannamelerin verilmesi,

eksik veya yanlış beyanların tamamlanması veya düzeltilmesi

ve

ödeme süresi geçmiş vergilerin kanunda belirtilen zamla birlikte aynı sürede ödenmesi

şartlarına bağlanmıştır.

Bu nedenle SMİYB ön tespit yazısını, VUK 370/a kapsamındaki klasik “izah verilir, komisyon 45 gün içinde izahı kabul veya reddeder” mekanizmasıyla tamamen aynı şekilde anlatmak teknik olarak doğru değildir.

13. %20 Vergi Ziyaı Cezası

VUK 370/b kapsamında kanuni şartların yerine getirilmesi halinde;

vergi ziyaı cezası ziyaa uğratılan verginin %20'si oranında uygulanır.

Bu önemli bir avantajdır.

Ancak %20 ceza yalnızca yazının tebliğ edilmesi nedeniyle kendiliğinden uygulanmaz.

Kanunda öngörülen;

beyan/düzeltme

ve

ödeme

şartlarının süresinde yerine getirilmesi gerekir.

14. Ödeme Şartı

Mükellefin;

ödeme süresi geçmiş bulunan vergileri

ödemenin geciktiği her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51'inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranında hesaplanan bir izah zammıyla birlikte

30 günlük süre içerisinde ödemesi gerekir.

Bu nedenle izaha davet sürecinin maliyeti yalnızca;

vergi + %20 vergi ziyaı cezası

şeklinde değerlendirilmemelidir.

Vergiye ilişkin izah zammı da dikkate alınmalıdır.

15. 30 Gün İçerisinde Ödeme Yapılmazsa Ne Olur?

GİB'in uygulama açıklamasına göre gerekli ödeme 30 günlük süre içerisinde yapılmazsa;

%20 oranında kesilmiş olan indirimli vergi ziyaı cezası %50 oranı esas alınarak uygulanır

ve

izah zammı gecikme faizine dönüşür.

Dolayısıyla yalnızca düzeltme beyannamesinin verilmesi yeterli değildir.

Ödeme süresinin de ayrıca takip edilmesi gerekir.

16. VUK 370/b Kapsamında Düzeltme Yapılması Vergi İncelemesini Engeller mi?

Hayır.

Kanun bu konuda açık bir düzenleme içermektedir.

VUK 370/b kapsamında;

beyannamenin verilmesi veya düzeltilmesi,

vergilerin ödenmesi

ve

%20 vergi ziyaı cezasının uygulanması

vergi incelemesi yapılmasına engel değildir.

Gerekli görülmesi halinde daha sonra vergi incelemesi yapılabilir ve şartları varsa ilave tarhiyat gerçekleştirilebilir.

Dolayısıyla;

“VUK 370 kapsamında düzelttim; artık bu konuda inceleme yapılamaz.”

şeklindeki düşünce doğru değildir.

17. VUK 370/b ve Pişmanlık

VUK 370 kapsamında ön tespit konusu yapılmış hususlar bakımından VUK 371'de düzenlenen pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına ilişkin sınırlama bulunmaktadır.

Dolayısıyla SMİYB ön tespit yazısı tebliğ edildikten sonra;

“Beyannameyi pişmanlıkla düzeltelim.”

şeklinde doğrudan hareket edilmemelidir.

Beyanname VUK 370 kapsamındaki ilgili özel onay ve referans bilgileri kullanılarak verilmelidir.

18. Vergi İncelemesi Başlamışsa İzaha Davet Uygulanabilir mi?

İzaha davet sisteminin temel şartlarından biri ön tespitin;

vergi incelemesine başlanılmadan

veya

takdir komisyonuna sevk edilmeden

önce yapılmış olmasıdır.

Ayrıca ön tespit konusu hakkında ihbarda bulunulmamış olması da kanuni sistem açısından önem taşımaktadır.

Dolayısıyla mükellef hakkında aynı konuda vergi incelemesine başlanıldıktan sonra mükellefin talebi üzerine VUK 370 sürecinin başlatılması mümkün değildir.

19. Faturayı Düzenleyen Hakkında Olumsuz Tespit Bulunması Alıcının Belgesini Otomatik Olarak Sahte Yapar mı?

Hayır.

Bu konuda KDV Genel Uygulama Tebliği son derece önemlidir.

Tebliğde, kendileri hakkında olumsuz rapor veya olumsuz tespit bulunmamakla birlikte mal veya hizmet satın aldıkları mükellefler hakkında olumsuz rapor veya olumsuz tespit bulunan mükelleflere de işlemin gerçekliğine yönelik delil ileri sürme imkânı tanınmaktadır.

Dolayısıyla;

Satıcı hakkında olumsuz tespit bulunması, alıcının gerçekleştirdiği işlemin otomatik olarak gerçek dışı olduğu sonucunu doğurmaz.

Somut ticari işlemin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

20. İşlemin Gerçekliği Nasıl İspatlanabilir?

KDV Genel Uygulama Tebliği uyarınca mükellefin işlemin gerçekliğine ilişkin deliller ileri sürebilmesi mümkündür.

Bu değerlendirmede;

ödeme,

mal hareketi,

taşıma,

teslim,

stok,

üretim,

ticari kapasite

ve işlemin niteliğine göre diğer unsurlar önem taşıyabilir.

Bu nedenle iyi hazırlanmış bir dosyada;

fatura,

banka dekontı,

çek/senet bilgileri,

irsaliye,

nakliye belgesi,

depo giriş kaydı,

stok hareketi,

sipariş formu,

sözleşme,

yazışmalar,

teslim tutanakları,

üretim kayıtları

ve

sonraki satış kayıtları

birlikte değerlendirilebilir.

21. Banka Ödemesi Tek Başına Yeterli midir?

Banka üzerinden ödeme yapılmış olması işlemin gerçekliğinin değerlendirilmesinde önemli bir delildir.

Ancak tek başına banka dekontunun her durumda işlemin gerçekliğini kesin olarak kanıtladığı söylenemez.

KDV Genel Uygulama Tebliğindeki yaklaşım, işlemin gerçek mahiyetinin bütün deliller dikkate alınarak değerlendirilmesidir.

Dolayısıyla;

ödeme

ile birlikte mümkünse;

sipariş → sevkiyat → teslim → stok → üretim/satış

zincirinin de ortaya konulması gerekir.

22. Mal Alımlarında İspat Zinciri

Örneğin bir işletmenin 1.000 adet ticari mal satın aldığı iddia ediliyorsa şu zincirin kurulması önemlidir:

Sipariş

↓

Fatura

↓

Sevk İrsaliyesi

↓

Nakliye

↓

Mal Kabul

↓

Depo/Stok Girişi

↓

Banka/Çek Ödemesi

↓

Sonraki Satış veya Üretimde Kullanım

Bu unsurların birbirleriyle uyumlu olması işlemin gerçekliğini destekler.

23. Hizmet Alımlarında İspat

Hizmet alımlarında fiziksel stok veya mal hareketi bulunmadığından işlemin ispatı daha farklıdır.

Örneğin;

danışmanlık,

yazılım,

reklam,

aracılık,

bakım,

organizasyon

gibi hizmetlerde;

sözleşme,

teklif,

sipariş,

e-posta yazışmaları,

çalışma raporları,

proje çıktıları,

teslim tutanakları,

ödeme belgeleri

gibi deliller önem kazanabilir.

Özellikle yüksek tutarlı hizmet faturalarında hizmetin fiilen gerçekleştirildiğini gösteren çıktıların saklanması önemlidir.

24. Gerçek İşlemin İspat Edilmesi Neden Önemlidir?

KDV Genel Uygulama Tebliği, mükellefe işlemin gerçekliğini gösteren delilleri ileri sürme imkânı vermektedir.

İleri sürülen delillerin işlemin gerçekliğini göstermesi halinde ilgili olumsuz tespit kapsamında işlem yapılmaması mümkündür.

Buna karşılık idare, mükellefin ileri sürdüğü delilleri karşı delillerle çürüterek belgenin sahte veya yanıltıcı olduğunu ortaya koyabilir.

Dolayısıyla süreç;

“Satıcı hakkında rapor var → alıcının faturası kesin sahtedir.”

şeklinde otomatik bir mekanizma değildir.

Somut işlemin gerçekliği araştırılmalıdır.

25. KDV Açısından Sonuç

Ön tespite konu belgedeki KDV daha önce indirim konusu yapılmışsa ve mükellef VUK 370/b kapsamında düzeltme yolunu seçerse;

indirilecek KDV hesabının düzeltilmesi

gündeme gelir.

Ancak düzeltmenin hangi vergilendirme dönemine ve hangi beyannameye yapılacağı somut olay üzerinden belirlenmelidir.

Sadece cari dönem KDV beyannamesinden rastgele bir indirim yapılması doğru bir yöntem değildir.

26. Gelir veya Kurumlar Vergisi Boyutu

SMİYB konusu yalnızca KDV açısından değerlendirilmemelidir.

Belge bedelinin;

gider,

ticari mal maliyeti,

hammadde maliyeti,

hizmet üretim maliyeti

veya başka bir şekilde vergi matrahını azaltıcı unsur olarak dikkate alınmış olması halinde gelir veya kurumlar vergisi etkisinin de ayrıca incelenmesi gerekir.

Dolayısıyla dosyada;

KDV etkisi

ve

Gelir/Kurumlar Vergisi etkisi

ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

27. Mal Gerçekten Alınmış Ancak Fatura Sorunluysa Ne Olur?

Bu durum sahte belge dosyalarının en hassas noktalarından biridir.

Vergi hukukunda belgenin niteliği ile işlemin gerçek ekonomik mahiyeti birlikte değerlendirilmelidir.

Malın gerçekten satın alındığı iddia ediliyorsa;

malın nereden geldiği,

kim tarafından taşındığı,

hangi depoya girdiği,

nasıl ödendiği,

stok kayıtlarına girip girmediği,

daha sonra nasıl kullanıldığı veya satıldığı

ortaya konulmalıdır.

Bu nedenle “belge sorunluysa malın maliyeti de her durumda otomatik olarak yok sayılır” şeklinde genelleme yapmak doğru değildir.

Somut olayın delilleri ve ilgili vergi türü ayrıca değerlendirilmelidir.

28. Bilerek Kullanma Meselesi

Sahte belge kullanımının vergisel sonuçları ile VUK 359 kapsamındaki ceza hukuku sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

Bir belgenin vergi matrahında veya KDV indiriminde kullanılmasına ilişkin vergisel düzeltme yapılması, tek başına ceza hukuku bakımından bütün unsurların gerçekleştiği anlamına gelmez.

Özellikle;

fiilin niteliği,

somut olay,

deliller

ve ceza sorumluluğuna ilişkin unsurlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle SMİYB dosyalarında vergisel düzeltme ile ceza hukuku boyutu birbirine karıştırılmamalıdır.

29. Sahte Belge Düzenleme ile Kullanma Aynı Şey Değildir

VUK 370/b açısından bu ayrım özellikle önemlidir.

Sahte belge düzenleme

Gerçekte olmayan işlem veya durumu varmış gibi gösteren belgenin oluşturulmasıdır.

Sahte belge kullanma

Sahte olarak düzenlenmiş belgenin mükellef tarafından vergisel/muhasebesel işlemlerde kullanılmasıdır.

VUK 370/b'deki 870.000 TL ve %5 kriterine dayanan özel mekanizma kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine ilişkin ön tespitler için düzenlenmiştir.

Bu nedenle sahte belge düzenleme fiiline aynı parasal sınırların uygulanacağı düşünülmemelidir.

30. 370/b Kapsamında Uzlaşma ve Ceza İndirimi

GİB'in güncel İzaha Davet Uygulaması açıklamasında 370/b kapsamında;

tarhiyat sonrası uzlaşma imkânı bulunmadığı,

buna karşılık şartları dahilinde;

cezalarda indirim hükümlerinden yararlanılabileceği

belirtilmektedir.

Pişmanlık hükümleri ise ön tespit konusu bakımından uygulanmamaktadır.

Bu ayrım mükellefin hangi hukuki yolu tercih edeceğinin belirlenmesinde önemlidir.

31. KDV İadesi Alan Mükelleflerde İlave Risk

KDV iadesi talep eden mükellefler açısından sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanımı ayrıca önemlidir.

KDV Genel Uygulama Tebliği uyarınca SMİYB kullanımına ilişkin olumsuz tespitler;

KDV iade yöntemini,

teminat uygulamasını

ve bazı durumlarda;

vergi incelemesine sevk sürecini

etkileyebilir.

Dolayısıyla KDV iadesi alan işletmelerde VUK 370 değerlendirmesi ile KDV iadesine ilişkin özel esaslar birlikte incelenmelidir.

32. İzaha Davet Yazısı Geldiğinde Hazırlanması Gereken Dosya

SMİYB ön tespit yazısı geldiğinde aşağıdaki çalışma yapılabilir:

A. Hukuki Kontrol

• Ön tespit hangi döneme ilişkin?
• Hangi belgeler kapsama alınmış?
• 870.000 TL sınırı aşılıyor mu?
• %5 sınırı aşılıyor mu?
• Önceki ön tespitler var mı?
• Vergi incelemesine başlanmış mı?

B. Muhasebe Kontrolü

• Fatura hangi hesaplara kaydedilmiş?
• KDV indirim konusu yapılmış mı?
• Gider/maliyet etkisi var mı?
• Hangi beyannameleri etkilemiş?

C. Ticari Gerçeklik Kontrolü

• Sipariş var mı?
• Sözleşme var mı?
• Sevkiyat var mı?
• Mal kabul var mı?
• Stok girişi var mı?
• Banka ödemesi var mı?
• Mal daha sonra satılmış mı?
• Hizmetin çıktısı mevcut mu?

D. Vergi Etkisi

• KDV farkı
• Gelir/Kurumlar Vergisi farkı
• Vergi ziyaı cezası
• İzah zammı
• Diğer vergisel sonuçlar

birlikte hesaplanmalıdır.

33. 2026 VUK 370/b Özet Tablosu

Konu

Uygulama

Kanuni Dayanak

VUK 370/b

Kapsam

SMİYB kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine ilişkin ön tespit

2026 Parasal Sınır

870.000 TL

Alternatif Sınır

Toplam mal ve hizmet alışlarının %5'i

Bağlantı

870.000 TL veya %5

Hesaplama

Vergiler hariç tutarlar

Önceki Tespitler

Aynı yıl için önceki ön tespitler de dikkate alınır

Temel Süre

30 gün

İndirimli Vergi Ziyaı Cezası

%20

Ödeme

Vergi + izah zammı, şartları dahilinde

Süresinde Ödeme Olmazsa

%20 yerine %50 esaslı ceza ve izah zammının gecikme faizine dönüşmesi gündeme gelir

Pişmanlık

Ön tespit konusu bakımından uygulanmaz

Tarhiyat Sonrası Uzlaşma

370/b kapsamında uygulanmaz

Ceza İndirimi

Şartları dahilinde mümkündür

Sonradan İnceleme

Mümkündür

Temel Savunma

İşlemin gerçekliğinin delillerle ortaya konulması

34. Mükellef Açısından En Önemli Hata: Otomatik Düzeltme Yapmak

SMİYB ön tespit yazısı geldiğinde mükellefin önündeki dosya ayrıntılı biçimde incelenmeden;

“Faturayı çıkaralım ve beyannameleri hemen düzeltelim.”

yaklaşımı her olayda doğru olmayabilir.

Öncelikle;

işlemin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği,

hangi delillerin bulunduğu,

ön tespitin kapsamı,

870.000 TL ve %5 hesabı,

KDV etkisi,

gelir/kurumlar vergisi etkisi

birlikte değerlendirilmelidir.

Diğer taraftan işlemin gerçekliğini destekleyen yeterli belge bulunmaması halinde 30 günlük sürenin geçirilmesi de mükellefin VUK 370/b'deki avantajlardan yararlanmasını engelleyebilir.

Dolayısıyla karar hem hukuki hem mali hem de delil durumu dikkate alınarak verilmelidir.

35. Sonuç

Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanımına ilişkin izaha davet uygulaması, vergi hukukunun teknik ve dikkatle değerlendirilmesi gereken alanlarından biridir.

2026 yılında VUK 370/b kapsamında kullanılan belge tutarının;

870.000 TL'yi geçmemesi

veya bu tutarı geçmesine rağmen;

ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5'ini aşmaması

halinde, diğer kanuni şartların da bulunması koşuluyla mükellefe SMİYB ön tespit yazısı tebliğ edilebilir.

Sınır hesabında vergiler hariç tutarlar esas alınır ve aynı takvim yılına ilişkin önceki ön tespitler de dikkate alınır.

Ancak ön tespit yazısının alınması;

mükellefin bilerek sahte belge kullandığının kesinleştiği anlamına gelmez.

Satıcı hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunması halinde dahi mükellefin somut işlemin gerçekliğine ilişkin deliller ileri sürme imkânı bulunmaktadır.

Bu nedenle süreçte temel yaklaşım;

Ön Tespit

↓

Sınır Kontrolü

↓

Muhasebe Analizi

↓

Ticari İşlemin Gerçekliğinin Araştırılması

↓

Belge ve Delillerin Toplanması

↓

KDV + Gelir/Kurumlar Vergisi Etkisinin Hesaplanması

↓

VUK 370/b Kapsamında Uygulanacak Yöntemin Belirlenmesi

şeklinde olmalıdır.

Sahte belge kullanımına ilişkin dosyalarda yalnızca faturanın kendisinin değil;

ödemenin, mal hareketinin, stokların, sevkiyatın, ticari kapasitenin, sözleşmelerin ve işlemin ekonomik gerçekliğinin

bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.

Vergi hukukunda şekli kayıtların yanında işlemin gerçek mahiyeti esastır.

Bu nedenle SMİYB ön tespit yazılarında standart bir cevap veya otomatik düzeltme yerine, her mükellefin somut olayına özgü değerlendirme yapılması gerekir.

Mevzuat Dayanakları

213 sayılı Vergi Usul Kanunu

• Madde 3 – Vergi kanunlarının uygulanması ve ispat
• Madde 359 – Kaçakçılık suçları ve cezaları
• Madde 370 – İzaha davet
• Madde 371 – Pişmanlık ve ıslah

519 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği

Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği

• Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge uygulamaları
• İşlemlerin gerçekliğinin ispatı
• Olumsuz rapor ve olumsuz tespit uygulamaları

Gelir İdaresi Başkanlığı

• İzaha Davet Uygulaması Rehberi
• İzaha Davet uygulamasına ilişkin güncel açıklamalar

Önemli Not: Bu çalışma genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanımına ilişkin vergisel ve cezai sonuçlar somut olayın özelliklerine göre değişebileceğinden, her dosyanın kendi belgeleri ve hukuki durumu çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Mali Müşavir Umut Gökçem

İzaha Davet • VUK 370 • Sahte Belge • SMİYB • Vergi İncelemesi • Vergi Uyum ve Danışmanlık